Gjuri

1. GJURI

Artikulacioni i gjurit lidh midis tyre femurin, tibien dhe patelën (kupën e gjurit). Sipërfaqet e kockave janë të mbuluara nga një shtresë kartilagoje (kërci) që zvogëlon forcat e fërkimit. Menisqet (dy për çdo gju) kanë formë patkoi dhe ndodhen midis femurit dhe tibies e shërbejnë si amortizatorë dhe mbrojnë sipërfaqen artikulare të kontaktit. Ligamentet lidhin midis tyre disa struktura, kryesisht femurin dhe tibien duke stabilizuar si litarë artikulacionin. Kapsula është një lloj mbështjellëse që rrethon gjurin dhe përmban likidin sinovial që ushqen dhe lubrifikon artikulacionin.

Dëmtimet në brëndësi të gjurit përbëjnë një kuadër klinik shumë të shpeshtë në traumatologi. Distorsioni (përndrydhja) i gjurit prek edhe komponentet ligamentoze, kapsulare, meniskale dhe muskulo-tendinoze. Strukturat anatomike të gjurit janë të lidhura ngushtë midis tyre dhe për këtë arsye pothuajse asnjëherë nuk dëmtohet vetëm një komponent i veçantë struktural, por shpesh disa komponente anatomike. Madhësia e dëmit varet natyrisht nga rëndësia e lezionit dhe mund të vërehen që nga tërheqjet apo përdredhjet e disa fashave deri në këputje të pjesshme ose të plota të ligamenteve.

 

Rezonanca manjetike: Ligamenti kruciat normal

 

Rezonanca manjetike: Ligamenti kruciat i këputur

 

1.1 Dëmtimet e kartilagos (kërcit)

Kartilago artikulare (kërci) është një ind elastik shumë rezistent ndaj presionit dhe tërheqjes. Funksioni i tij kryesor është që të ulë forcat e fërkimit midis kockave dhe normalisht sipërfaqja e tij paraqitet e lëmuar. Qelizat e indit kërcor, kondrocitet prodhojnë substancen bazë të këtij indi e cila ka karakteristikën të jetë pak e vaskularizuar. Gjatë jetës rezistenca dhe sipërfaqja e lëmuar e kërcit mund të demtohet nga një sërë faktorësh që e ekspozojnë para dëmtimeve pak a shumë të rënda. Disa persona kanë një predispozicion gjenetik të trashëguar që të zhvillojnë një degjenerim të parakohshëm (në përgjithësi kërci tek këta persona është më i butë dhe i deformueshëm), ndërsa të tjerë megjithëse kryejnë aktivitet sportive ose punë të rënda nuk zhvillojnë patologji të veçanta të kërcit.

 

Kërci normal i parë me artroskopi

 

Kërci i dëmtuar i parë me artroskopi

Dëmtimet ndahen në:

1.   Parësore ose post-traumatike: si frakturat, distorsionet, origjina gjenetike etj.

2.   Dytësore ose degenerative: të shkaktuara nga konsumimi, sëmundjet metabolike.

Patologjitë e kërcit të gjurit janë shumë të shpeshta dhe shfaqen edhe në moshë të re. Në kuadrin e patologjive të kërcit, vlen të nënvizohen studime të rëndësishme që aktualisht synojnë në trasforminim e qelizave staminale në qeliza të indit kërcor në mënyrë që të bëhet transplant. Aktualisht kërci i dëmtuar kurohet me transplant të qelizave kartilagjinoze të marra nga pacienti. Me anë të kësaj metode të re, kondrocitet mund të prodhohen në sasi të mëdha dhe mund të përdoren për kurimin e këtyre dëmtimeve. Mundësia e përdorimit të qelizave staminale për prodhimin e indit kartilagjinoz hap dyer të reja në kurimin e patologjive të artikulacioneve.

 

1.1.1 Kondropatitë evolutive (sëmundjet e kërcit të moshave në zhvillim)

Kondropatia në moshat në zhvillim (11-15 vjeç): Që në moshë të re mund të shfaqen difekte ose konsumimi i parakohshëm i kërcit artikular. Këto sëmundje shkaktohen mbi të gjitha nga faktorë të lindur ose të trashëguar. Bëhet fjalë për patelën (kupën e gjurit) jo-në-aks, displazitë e kockave, gjunjët e shtrembëruar (valgus ose varus), apo difekte që varen nga këmba dystaban apo e deformuar (valgus). Mbi të gjitha një kondropati tipike e moshave në zhvillim është Osteokondriti disekant. Bëhet fjalë për një proçes gjatë të cilit një segment i kërcit dhe të kockës sub-kondrale shkëputet plotësisht ose pjesërisht nga sipërfaqja artikulare. Lokalizimi më i shpeshtë është në kondilin medial, dhimbja shfaqet gjatë qëndrimit në këmbë dhe shtohet gjatë aktivitetit fizik.

Diagnoza:Bazohet në egzaminimin klinik, dhe mbi studimin radiologjik (radiografi dhe rezonancë manjetike nukleare). Është mirë të vlerësohet shtrirja e lezionit dhe lokalizimi i tij pasi këto parametra janë të rëndësishëm për trajtimin e kësaj patologjie.

Terapia: Nëse pjesa e kërcit e dëmtuar është plotësisht e shkëputur atëherë mund të hiqet me artroskopi, ndërsa nëse është akoma pjesërisht e ngjitur me kockën, mund të fiksohet me vida ose gozhdë të vogla të bioabsorbueshme gjithmonë me artroskopi. Në varësi të shtrirjes së lezionit është e mundur të implantohet një copë osteokondrale ose kondrocite autologe.

Sa herë që ndodhemi përpara një fëmije me gju të fryrë, me dhimbje dhe të ngrohtë pa një traumë, është gjithmonë e këshillueshme të përjashtohet një sëmundje reumatike e moshës së re të cilat mund të kenë një simptomatologji të ngjashme; për këtë arsye është mirë të kryhen analizat për sëmundje reumatike (pcr, aslo, cpk, reuma test, ana, asma, W. Roose)

 

1.1.2 Kondropatitë juvenile (të moshave të reja)

Kondropatitë juvenile: Tek të rinjtë dhe të rriturit, dhimbjet dhe kufizimet funksionale të shkaktuara nga një problem i kërcit janë shumë të shpeshta. Mbi të gjitha kush kryen sporte si futboll, basketboll, ski, atletikë, ka rrezik të konsumimit të parakohshëm të kërcit. Dëmtohen në mënyrë të veçantë sipërfaqet artikulare të kondileve femorale (më shumë ai medial) dhe sipërfaqja e kontaktit midis kupës së gjurit dhe femurit. Shkaqet janë jo vetëm predispozicioni mekanik i lindur dhe i fituar gjatë jetës por edhe traumat e vogla të sportit.

Për shembull, nëse një   fëmijë fillon shpejt një sport me intensitet të lartë për moshën e tij është një nga shkaqet që përshpejtojnë proçesin e degjenerimit të kërcit.

Simptomat:mund të jetë pa simptoma, por zakonisht shfaqet me dhimbje në zonën e përparshme të gjurit, e cila shtohet gjatë aktivitetit fizik dhe vazhdon edhe pas aktivitetit. Pacienti ndjen dhimbje të fortë kur ngjit por sidomos kur zbret shkallët, kur përpiqet të qëndrojë në këmbë pasi ka ndënjur shumë kohë i ulur (p.sh. në kinema). Dhimbja është shpesh më e fortë pasi përfundohet aktiviteti sportiv se sa gjatë tij, dhe ndonjëherë mund të ketë edhe versament (grumbullim lëngu në gju) me kufizim të lëvizjes artikulare.

Diagnoza: Është përgjithësisht klinike me një vizitë të detajuar dhe skrupuloze për të vlerësuar simptomat që çojnë në një diagnozë të saktë. Egzaminimet që duhen kryer janë rezonanca manjetike dhe radiografia për vlerësimin e strukturave artikulare dhe komponentet e ndryshme të kockave. Veçanërisht duhet bërë kujdes në kongruencën delikate midis kupës së gjurit dhe femurit, zonë e cila është më e predispozuar për të zhvilluar një patologji të tillë.

Terapia: Fillimisht bazohet në terapinë me ilaçe anti-infiamatore (NSAID ose kortizonikë) dhe në fizioterapi (tecar, hipertermi). Në një fazë të dytë nëse terapia konservative nuk jep rezultate mund të kryhen infiltracione në gju. Përdorimi i infiltracioneve brenda artikulacioneve këto vitet e fundit ka marrë një zhvillim të madh edhe nga zbulimi i ilaçeve të reja. Acidi hialuronik për shembull, ka patur këto vitet e fundit një përmirësim të dukshëm biologjik dhe biokimik; terapia me këtë acid, i cili është një konstituent natural i organizmit tonë, parashikon një cikël prej 3 ose 5 infiltracionesh (një herë në javë). Mund të përdoret sipas rastit acid hialuronik me peshë të lartë ose të ulët molekulare, i pari penetron më lehtësisht në brëndësi të indit kartilagjinoz, ndërsa i dyti do të japë një rezultat mekanik më të mirë. Nganjëherë mund të bëhen infiltracione me kortizon i cili këshillohet nëse terapia me acid hialuronik dështon dhe në pacientë mbi 50 vjeç. Kur kondropatia është e gradës së rëndë, ose kur është resistente ndaj terapive konservative mund të kryhet një ndërhyrje kirurgjikale. Kjo proçedurë kryhet me artroskopi dhe parashikon pastrimin e kërcit dhe eventualisht ripërtëritjen e tij. Sipas rasteve teknikat e përdorura janë të shumta dhe janë: kondroablacioni me radiofrekuencë, perforacionet osteokondrale, transplanti i kondrociteve autologe, vendosja e materialeve biologjikisht të përshtatshëm, etj.

 

1.2. Përndrydhja e gjurit (distorsioni)

Është një traumë e shpeshtë sidomos tek ata që praktikojnë sporte si futbolli, basketbolli, volejbolli. Dëmtimet e aparatit kapsulo-ligamentoz e kanë maksimumin e incidencë në moshën 20-30 vjeç dhe janë më të shpeshta tek meshkujt, 3:1 në krahasim me femrat. Stabiliteti i gjurit garantohet nga kompleks strukturash të quajtura “kapsulo-ligamentoze” dhe ndahen në struktura qëndrore (ligamentët kruciat) dhe struktura periferike (ligamentët kolateral, tendinat popliteal dhe aparati muskular). Tek fëmijët këto dëmtime janë të rralla pasi këto struktura janë shumë elastike. Pas një traume të gjurit duhet të vlerësohet dëmi i shkaktuar nëpërmjet një egzaminimi klinik dhe instrumental si rezonanca manjetike etj.

 

Simptomatologjia e dëmtimeve akute të gjurit shfaqet shpesh me versament, dhimbje të fortë, kufizim funksional i lëvizjes, instabilitet artikular i shkaktuar nga lezioni i fibrave ligamentoze. Dëmtimet meniskale mund të shkaktojnë një bllokim artikular në pozicion gjysëm të përthyer, dhimbje e fortë në anën e brëndshme ose të jashtme në varësi të meniskut të dëmtuar, versament, hipo-tono-trofi e parakohshme e muskulit kuadriceps. Instabiliteti kapsulo-ligamentoz kronik, manifestohet me një balotazh të kupës së gjurit, hipo-tono-trofi e muskulit kuadriceps nga mos përdorimi i tij, dhe testet e ndryshme diagnostikuese rezultojnë pozitivë në varësi të laksitetit të artikulacionit.

 

1.3. Menisqet

Menisqet janë struktura fibro-kartilagjinoze me formë si “C” të vendosura midis femurit dhe tibias në anën e brëndshme dhe të jashtme të gjurit. Menisqet janë dy (menisku i brëndshëm apo medial dhe ai i jashtëm apo lateral) dhe janë të përbërë nga një ind shumë i fortë fibro-kartilagjinoz. Duke punuar si amortizatorë të vërtetë funksioni i tyre konsiston në ruajtjen e sipërfaqeve artikulare të gjurit, absorbimin e goditjeve, stabilitetin artikular, rritjen e sipërfaqes së kontaktit midis femurit dhe tibias dhe lubrifikimin e gjurit.

 

Humbja e pjesshme apo e plotë e meniskut, ul në mënyrë sinjifikative këto funksione dhe e çon artikulacionin drejt degjenerimit të parakohshëm. Përveç kësaj, meqenëse dëmtimet traumatike akute të menisqeve ndodhin zakonisht tek personat e rinj të moshës 13-40 vjeç, është e një rëndësie te veçantë të ruhen menisqet dhe të minimizohen këto modifikime degenerative të artikulacionit të gjurit.  Dëmtimet e menisqeve janë më të shpeshta tek meshkujt me një raport 3:1 në krahasim me femrat. Kjo për arsye se meshkujt kryejnë aktivitet sportiv më shumë se femrat. Përsa i përket mekanizmit patogjenetik që çon në dëmtimet e menisqeve dallohen ty lloje: akut dhe degjenerativ. Dëmtimet akute shkaktohen në pjesën më të madhe të rasteve nga një traumëdistorsive të gjurit ndërsa dëmtimi degjenerativ shkaktohet nga një konsumim i tepruar i meniskut i lidhur me kalimin e moshës. Trauma tipike e meniskut shpesh vjen si rrjedhojë e një rotullimi të trupit me këmbën të fiksuar në tokë.

 

Shembull i dëmtimit tëmeniskut tëbrëndshëm dhe tëmeniskut tëjashtëm.

Simptomat: Pacienti ndjen një dhimbje të papritur në gju, në shumicën e rasteve në anën e brëndshme e ndjekur nga një impotencë funksionale, nga një ndjesi bllokimi dhe nga një herë edhe një bllokim i plotë artikular me fryrje të gjurit me likid. Tramua mund të shkaktohet edhe duke u ulur në gjunjë apo edhe gjatë aktivitetit të përditshëm si hypja në makinë.  Megjithëse është e vërtetë që në moshat e thyera menisqet mund të çahen edhe pa trauma, pasi në shumicën e rasteve janë të degjeneruar, është gjithmonë e këshillueshme të kërkohet në anamnezë shkaku i dëmtimit. P. sh. një dhimbje në të dy anët e gjurit ka shumë mundësi të jetë një problem i kartilagos (kërcit) dhe jo një dëmtim meniskal. Dëmtimet e menisqeve mund të shkaktojnë ndonjëherë edhe bllokim të plotë artikular sidomos në personat e rinj dhe shpesh shoqërohen me dëmtim të ligamentit kruciat anterior. Bllokimi shkaktohet nga zhvendosja e fragmentit të meniskut në brëndësi të gjurit duke penguar shtrirjen e plotë. Në këtë rast ndërhyrja kirurgjikale e artroskopisë duhet kryer sa më parë të jetë e mundur.Në shumicën e rasteve çarja e meniskut jep një shqetësim me ndërprerje, pra jo të vazhdueshme. Veçanërisht një lëvizje rotulluese provokon një riakutizim të dhimbjes e shoqëruar shpesh edhe me versament artikular, me kufizim të shtrirjes dhe përthyerjes së gjurit dhe ulja në gjunjë shoqërohet me dhimbje.

Diagnoza: Testi i rrotullimit të tibias shkakton dhimbje në anën e meniskut të dëmtuar po ashtu edhe kur shtypet me gisht. Egzaminimi i rezonancës manjetike nukleare është i nevojshëm për të vënë një diagnozë të saktë dhe për të vendosur terapinë e duhur.

Terapia: Zhvillimi i teknikave të reja të cilat synojnë të ruajnë këto struktura të rëndësishme ka bërë që të braktiset tashmë kirurgjia e hapur e cila kishte si qëllim heqjen totale të meniskut. Trajtimi i dëmtimeve meniskale varet sipas gradës së dëmtimit. Fizioterapia shpesh nuk arrin të zgjidhë problemin ose në rastin më të mirë mund të reduktojë për një periudhë kohe dhimbjet. Zgjidhjen përfundimtare të kësaj patologjie e jep kirurgjia artroskopike:

 

Meniskektomia selektive:Bëhet fjalë për prerjen e pjesshme vetëm të copës së çarë dhe rregullimin e pjesës së mbetur të meniskut duke ruajtur sa më shumë të jetë e mundur “murin meniskal” i cili është shumë i rëndësishëm për ri-vaskularizimin e meniskut dhe për funksionimin e tij si amortizator.

 

Çarje e madhe e meniskut të brendshëm.

Qepja e meniskut:Nëse çarja është periferike në të ashtuquajturën “zona e kuqe” pra e vaskularizuar, sot preferohet që të qepet menisku i çarë pasi në këtë zonë furnizimi me gjak është i mjaftueshëm për të shëruar dëmtimin. Qepja mund të kryhet me teknika dhe materiale të ndryshme dhe bëhet e gjitha me artroskopi. Preferohet të bëhet sa më shpejt pas traumës në mënyrë që të arrihet një vaskularizim dhe cikatrizim sa më i shpejtë.

 

Qepja e meniskut

 

Anestezia: Artroskopia për dëmtimet meniskale mund të realizohet me anestezi lokale, pra injektohet anestetiku me një shiringë në pikat e hyrjes në gju të telekameras së artroskopisë, anestezi loko-regjionale, (anestezi spinale ose bllokim i nervave femoral dhe shiatik) dhe totale sipas patologjisë, gjëndjes së përgjithshme të pacientit dhe kërkesave të tij.

 

Rekuperimi pas operacionit: Ngritja në këmbë dhe ecja është e mundur në shumicën e rasteve, disa orë pas operacionit, me ngarkesë totale, por sidoqoftë është e kushtëzuar nga patologjia dhe nga lloji i operacionit të kryer nga kirurgu. Sapo të jetë e mundur, këshillohet të fillohet me ushtrime të stretching (tërheqje) dhe për forcimin e muskujve, me ushtrime të llojit izometrik, per muskulin kuadriceps femoral dhe për rikuperim artikular të fleksionit dhe ekstensionit.

 

Ushtrim stretching për muskujt kuadriceps dhe fleksorëtëgjurit

 

Ushtrim i forcimit izometrik tëmuskulit kuadriceps femoral

 

Menjëherë pas operacionit dhe gjatë javës së parë, mund të vihet sipër gjurit një qese e posaçme me akull për 20 minuta 4-5 herë në ditë e cila ndihmon të evitohet reaksioni inflamator pas operacionit.

Kthimi në aktivitet pune të plotë vjen zakonisht pas 7-14 ditësh nga operacioni, por kjo periudhë kohe mund të ndryshojë sipas llojit të dëmtimit, sipas patologjive të tjera që mund të ketë pacienti, llojit të ndërhyrjes dhe rikuperimit personal të pacientit.

Nëse dhimbjet vazhdojnë, këshillohet të kontaktohet mjeku për të aplikuar një terapi analgjezike të përshtatshme. Një dhimbje e vogël në vrimat e plagës kirurgjikale është më se normale deri 4-5 javë pas operacionit dhe përgjithësisht nuk është për tu shqetësuar.

 

Komplikimet:Edhe ky lloj operacioni mund të sjellë komplikime shumë të rralla si: infeksione, dëmtime vaskulo-nervoze, sinovit reaktiv, temperaturë të lartë, dhimbje të vazhdueshme, trombozë, flebit.

 

1.4. Ligamentet kolaterale

Ligamenti kolateral medial (LKM) dhe ligamenti kolateral lateral (LKL) janë dy struktura të tendosura nga  kocka e femurit tek kocka e tibias ne anën e brendshme dhe të jashtme të gjurit. Funksioni i tyre është të ndalojnë ose të paktën të kufizojnë zhvendosjen e kockave të femurit dhe tibias kur këmba perthyhet nga jashtë ose brënda.

Dëmtimet: Bëhet fjalë për një dëmtim shumë të shpeshtë pas një traume përdredhëse (shpesh edhe të thjeshtë) kur përthyhet gjuri nga jashtë ose nga brënda. Ky lloj dëmtimi provokohet nga një traumë laterale ose nga një rrëzim në tokë me këmbët e hapura; në dëmtimet e ligamentit kruciat anterior shpesh përfshihen pak a shumë edhe ligamentët kolateral. LKM dëmtohet më lehtë se LKL pasi ky i fundit është më elastik dhe i mbrojtur nga strukturat muskulare periferike.

 

Dëmtim i ligamentit kolateral medial

Simptomat: Një dëmtim i grades I do të thotë vetem një tërheqje e fibrave të ligamentit me dhimbje në pjesën e brëndshme ose të jashtme të gjurit (sipas ligamentit të përfshirë), pa shenja klinike instabiliteti. Në dëmtimin e gradës II ligamenti është pjesërisht i këputur me dhimbje të forta në lëvizjet e gjurit dhe shenja fillestare të instabilitetit. Në dëmtimet e grades III, këputja e ligamentit është pothuajse e plotë me shenja të dukshme të instabilitetit. Kuadri i përgjithshëm simptomatologjik është i karakterizuar nga dhimbje e fortë në prekje dhe kur gjuri përthyhet ose shtrihet plotësisht. Dhimbja pakësohet me gjurin gjysëm të përthyer (30°) pasi në këtë pozicion ligamentet janë në të ashtuquajturën gjendje pushimi.

Diagnoza: Diagnoza kryesisht është klinike; pacienti qëndron zakonisht me gjurin gjysëm të përthyer. Kur shtypet me gisht në inserimin proksimal apo distal të ligamentit, shfaqet dhimbje e fortë, akute. Manovrat e “valgus-stress” dhe “varus-stress” na japin informacion nëse ligamentet kanë pësuar një dëmtim të fortë dhe me instabilitet artikular si rrjedhojë. Rezonanca manjetike është e nevojshme për të vlerësuar më mirë gradën e dëmtimit dhe për të diagnostikuar edhe dëmtime të tjera të mundshme. Në dëmtimet kronike dhe të lëna pas dore të LKM nganjëherë është e mundur të shfaqet sindroma e “Pellegrini-Stieda” që karakterizohet nga kalçifikim i insercionit femoral të ligamentit në fjalë.

Terapia: Në dëmtimet e gradës së I-rë zakonisht duhet që gjuri të mbahet në pushim për disa ditë (duke përdorur edhe paterica), borsa me akull mbi gju disa herë në ditë dhe mediakmente anti-infiamatore. Më pas pacienti duhet të kryejë fizioterapi me aparate si tecar, ipertermi, laser dhe gjimnastikë në ujë. Në dëmtimet e gradës II është e këshillueshme të bllokohet gjuri me aparat me gips-resina ose me tutor të artikuluar dhe të bllokuar në pozicionin 30° për rreth 15 ditë, më pas duhet vazhduar programi rehabilitues. Përsa i përket dëmtimeve të grades III, është e mundur të kryhet ndërhyrje kirurgjikale e cila parashikon qepjen dhe rinforcimin e ligamentit. Teknikat e përdorura janë të shumta dhe varen nga eksperienca personale e kirurgut. Në të gjitha rastet dhe pavarësisht nga lloji i trajtimit të kryer, objektivi kryesor dhe final është rikthimi i stabilitetit të gjurit me një ligament elastik dhe pa reaksione fibrotike të dhimbshme.


1.5. Ligamenti kruciat anterior (LKA)

Ruptura (këputja) e ligamentit kruciat anterior është një traumë shumë e shpeshtë sidomos tek personat që kryejnë aktivitet sportiv qoftë amatorial e qoftë profesionist, zakonisht tek të rinjtë por mund të ndodhë edhe tek personat e njëfarë moshe apo fëmijët që praktikojnë atletikë. LKA është një nga strukturat më të rëndësishme që stabilizojnë giuri pasi ndalon në fakt zhvendosjen e tibias përpara femurit. Zakonisht dëmtimi më i shpeshtë vjen kur rrotullohet gjuri me drejtim nga brënda jashtë kur këmba është e mbështetur mbi tokë. Lloji i dëmtimit është i lidhur me intensitetin e traumës dhe për këtë arsye mund të kemi një rupturë të pjesshme ose të plotë. Në traumat e rënda ruptura e LKA shoqërohet shpesh edhe me një ose disa dëmtime të tjera si ligamenti kolateral medial, menisku medial apo lateral. Është për të vënë në dukje se si dëmtime të tilla ndodhin shpesh edhe tek atletë profesionistë të nivelit të lartë që kanë masa muskulare të mëdha dhe përgatitje atletike shumë të mirë.

 

Simptomat: Kur kemi vetëm rupturë të LKA (pa përfshirjen e strukturave të tjera si menisqet dhe ligamentet kolateralë), pacienti ndjen sikur diçka është këputur apo sikur ka dalë nga vëndi e shoqëruar me një zhurmë të vogël si “krak”. Dhimbja mund të jetë minimale, por menjëherë më vonë pazienti ka ndjesinë e mungesës së stabilitetit dhe vështirësi në lëvizje me kufizim artikular. Nganjëherë atleti provon të vazhdojë aktivitetin sportiv por e kupton që diçka në brëndësi të gjurit të tij ka ndryshuar dhe përfundimisht është i detyruar të ndalet. Në orët e mëtejshme artikulacioni mund të fryhet nga çarja e një arterie të vogël që ndodhet në brëndësi të ligamentit. Nëse ruptura e ligamentit nuk është shoqëruar edhe me dëmtime të strukturave të tjera të gjurit shpesh nuk ka dhimbje dhe shpejt fillon reduktimi i masës muskulare i shkaktuar nga një alteracion i funksionimit të artikulacionit të gjurit. Personi ka një ndjenjë jo-stabiliteti të gjurit sidomos gjatë rrotullimeve dhe gjatë ndryshimit të menjëhershëm të drejtimit të vrapit.

Diagnoza: Bazohet në anamnezën e pazienti rreth aksidentit dhe nga egzaminimi objektiv i kryer nga specialisti. Ndonjëherë është e nevojshme të kryhet një artrocenteze (aspirim i lëngut në gju me shiringë). Shpesh manovrat klinike të vlerësimit pengohen nga kontraktimi muskular i pacientit, e për këtë arsye jo gjithmonë është e lehtë të vihet një diagnozë klinike menjëherë pas traumës. Me radiografinë e gjurit mund të vlerësohet nëse ka ndonjë dëmtim të kockës por egzaminimi më i sigurt për të vënë diagnozën është rezonanca manjetike nëpërmjet së cilës mund të vlerësohen qoftë ruptura e ligamentit kruciat dhe qoftë dëmtimi i strukturave të tjera të gjurit.

 

Terapia: varet nga simptomat e pacientit dhe nga egzigjencat e tij për aktivitetin sportiv. Për personat që dëshirojnë ti kthehen aktivitetit sportiv si dhe ata që dëshirojnë ti kthehen një jete normale është e këshilluar ndërhyrja kirurgjikale për rikostruksionin e ligamentit kruciat edhe për vetë faktin se instabiliteti i giuri nga ruptura e ligamentit kruciat shkakton dëmtime të rënda sipërfaqeve kartilaginoze (kërcit) dhe menisqeve. Dëmtime këto që me kalimin e viteve mund të çojnë në një artrozë të gjurit, patologji e rëndë e artikulacioneve.

Në fazë akute këshillohet terapia me medikamente anti-infiamatorë, akull, përdorimi i patericave, përdorimi i tutorit. Pasi kalon dhimbja duhet të fillohen gradualisht ushtrime për artikulacionin dhe gjimnastikë izometrike për muskulin kuadriceps. Këmba mund të mbështetet në tokë rreth 7 ditë pas traumës.

Ndërhyrja kirurgjikale duhet përballuar duke patur parasysh që rehabilitimi pas operacionit është i gjatë. Mund të thuhet se mbarëvajtja e këtij operacioni varet 30% nga kirurgu, 30% nga fizioterapia dhe 40% nga impenjimi i pacientit. Teknikat e operacionit janë të ndryshme dhe bëhet fjalë për një operacion shumë preçiz. Ndërhyrja kirurgjikale duhet kryer me kujdes të veçantë dhe suksesi i rekuperimit të plotë varet nga preçizioni me të cilin vendoset ligamenti i ri në vënd të ligamentit të këputur. Nëse kemi edhe dëmtim të meniskut mund të riparohet njëkohësisht.

Dy janë teknikat më të përdorura aktualisht që kanë edhe rezultatet më të mira për rikostruksionin e ligamentit kruciat.

Teknika me tendinin e patelës (kupës së gjurit):

Bëhet fjalë për heqjen e pjesës qëndrore të tendinit patelar bashkë me dy copa kocke (një nga tibia dhe tjetra nga patela) me gjatësi rreth 10 cm dhe gjerësi rreth 10 mm (prerja në lëkurë me cikatrice 8 cm). Kjo pjesë tendini e hequr fiksohet me materiale të bio-absorbueshme nëpërmjet një tuneli që përshkon kockën e tibias dhe përfundon tek kocka e femurit.  

 

Përgatitja e tendinit të patelarës (kupës së gjurit):

 

Operacioni me tendinet e muskujve semitendinoz dhe gracil: Tendinet e muskujve semitendinoz dhe gracilis zbresin nga pjesa e pasme e kofshës dhe vijnë e fiksohen tek tibia në pjesën e përparme të saj.

 

 

Tendinet e muskujve semitendinoz dhe gracil

 

Heqja e këtyre dy tendineve nuk u shkakton ndonjë dëm të dukshëm muskujve dhe funksionimit të tyre. Prerja e lëkurës është më e vogël (2-3 cm) edhe me një avantazh estetik sidomos për femrat. Tendinet palosen 2 herë dhe qepen e lidhen midis tyre. Ky ligament i ri futet në tunelin e hapur tek kocka e tibias dhe përfundon tek kocka e femorit duke u fiksuar në të dy skajet me materiale bio-absorbabël. Rezistenca e ligamenteve me të dy teknikat është pothuajse e njëjtë.

Gjatë operacionit nëse është e nevojshme mund të trajtohen dhe patologjitë e shoqëruara me dëmtimin e ligamentit si dëmtimet meniskale dhe kartilagjinoze.

Menjëherë pas operacionit është e këshillueshme te kryhen lëvizje te kaviljes me qëllim që të përmirësohet qarkullimi i gjakut të këmbës duke patur kujdes që të mos përdoret asnjë mbështetje poshtë gjurit, por eventualisht vetëm ne pjesën e poshtme të pulpës së këmbës.

 

Mund të kryhen ushtrime duke kontraktuar muskulin kuadriceps në mënyrë isometriche duke e mbajtur kontraktimin për 10-15 seconda dhe duke e përsëritur disa herë gjatë ditës. Pasi del nga klinika pacienti duhet të kryejë fizioterapi dhe trajtim farmakologjik me qëllim që të reduktojë rrezikun e komplikimeve, disa prej të cilave janë paraqitur më poshtë.

 

Tabelë përmbledhëse për kohën e rekuperimit post-operator

Fillim i ecjes me ngarkesë të plotë dhe tutor për gjurin

2 ditë

Heqje e penjve dhe fillim i fizioterapisë në palestër

15 ditë

Heqje e tutorit për gjurin

24/28 ditë

Autorizim i mjekut për të ngarë makinën

24/28 ditë

Autorizim i mjekut për të filluar aktivitet sportiv të kontrolluar (vrap, palestër)

60 ditë

 

1.6. Ligamenti kruciat posterior (LKP)

Ligamenti kruciat posterior është struktura më e rëndësishme për stabilizimin e zhvendosjes mbrapa të tibias mbi femorin. Ruptura e LKP është më e rrallë se ajo e ligamentit kruciat anterior (LKA), ndodh më shpesh tek meshkujt e rinj. Shkaqet kryesore janë traumat gjatë aksidenteve automobilistike, sidomos përplasja e gjunjëve në kruskot të makinës gjatë një aksidenti ose kur goditet topi fort dhe këmba shkon bosh. Rast tipik është edhe përplasja e portierit me kundërshtarin gjatë një ndeshje futbolli. Pas traumës, kufizimi artikular dhe instabiliteti i giurit janë më të vogla se kur dëmtohet ligamenti kruciat anterior. Simptomat ndjehen sidomos kur ngjiten shkallët. Terapia pas traumës përfshin medikamente anti-inflamatore, qese me akull, përdorimi i patericave për 10 ditë dhe përdorimi i një tutori. Më pas duhet të vazhdohet me fizioterapinë. Gjatë vizitës me specialistin ortoped do të vlerësohet laksiteti i gjurit. Është e rëndësishme edhe rezonanca manjetike për të vlerësuar dëmin e strukturave të gjurit. Trajtimi i rupturës së LKP në përgjithësi është konservativ, pra jo-kirurgjikal. Me një rekuperim artikular dhe forcim të muskulaturës është zakonisht e mundur të ri-fillohet aktiviteti sportiv. Ndërhyrja kirurgjikale mund të kryhet tek ata pacientë që kanë laksitet dhe instabilitet të theksuar të gjurit apo kanë dhimbje gjatë aktivitetit sportiv. Rikostruksioni i LKP mund të kryhet me tendinin patelar apo të muskujve semitendinoz-gracilis, me artroskopi. Rekuperimi pas operacionit është pak a shumë si për ligamentin kruciat anterior, pra 5-6 muaj.

 

Ruptura e ligamentit kruciat posterior.

 

1.7. Gonartroza (artroza e gjurit).

Është sëmundja degenerative më e shpeshtë që kap artikulacionin e gjurit. Bëhet fjalë për një konsum të sipërfaqes artikulare të kockave që përbëjnë artikulacionin e gjurit, patela, tibia dhe femori.

Kërci që vesh këto sipërfaqe me kalimin e kohës konsumohet, hollohet deri sa del kocka që është nën të. Gonartroza është një sëmundje tipike e moshave të thyera. Faktorët të cilët çojnë në këtë sëmundje janë të shumtë, qoftë të trashëguar dhe qoftë të shtuara gjatë jetës, si trauma, fraktura, këputje të ligamenteve apo çarje të menisqeve, etj. Kërci që vesh këto sipërfaqje artikulare hollohet progresivisht derisa del në sipërfaqe kocka nën të. Gonartroza është një patologji tipike e moshave të thyera sidomos në format e saj primare (të trashëguara, degenerative, idiopatike).

 

Kur artroza shkaktohet si pasojë e një sëmundje apo traume quhet artrozë dytësore (frakturat, rupturat e ligamenteve apo çarjet e menisqeve të pa kuruara, gjuri varus ose valgus, infeksionet, sëmundje të ndryshme të organizmit etj.)

Simptomat:Në radhë të parë janë dhimbjet sidomos gjatë ecjes, gjatë përthyerjes së gjurit, kur ngjiten dhe zbriten shkallët. Në rastet e rënda ka kufizim artikular, nuk arrihet të shtrihet gjuri plotësisht dhe dhimbjet shfaqen edhe kur pacienti nuk lëviz apo gjatë natës kur fle gjumë. Shpesh gjuri ënjtet dhe mbushet me versament dhe muskujt e këmbës humbasin tonin dhe forcën. 

Diagnoza: Egzamininmi klinik do të nxjerrë ne dukje simptomat e përshkruara më sipër, radiografia standard në këmbë do të tregojë një zvogëlim të hapësirës artikulare, dëndësim të kockës sub-kondrale, dhe osteofite (kocka e deformuar si me maja).

Terapia: Në fazat fillestare është e mundur të kurohet me medikamente anti-inflamatore, infiltracione në gju, fizioterapi me tecar dhe gjimnastikë. Këshillohet gjithmonë të mbahet gjuri në lëvizje sidomos gjimnastikë në ujë për të ruajtur elasticitetin e artikulacionit, të bihet nga pesha dhe të kryhen infiltracione në gju me kortizon për periudha të shkurtra kohore. Kur terapia mjekësore dhe fizioterapia nuk jep më efekt, zgjidhja e vetme është ndërhyrja kirurgjikale. Pas moshës 65 vjeç artroskopia e gjurit nuk jep rezultate të kënaqshme. Operacioni i protezës totale ose mono-kompartmentale të gjurit zgjidhin një herë e mirë problemin. (shko edhe kapitullin Proteza e Gjurit)

 

1.8. Proteza e gjurit (PTG).

Proteza e një artikulacioni që ka pësuar një dëmtim përfaqëson një nga sukseset më kryesore në fushën e ortopedisë së këtij shekulli. Në dhjetë-vjeçarin e fundit përmirësimet e teknikave kirurgjikale dhe të materialeve teknologjikisht të përparuara, kanë bërë të mundur realizimin e hapave të mëdha në përmirësimin e PTG. Në Europë aktualisht bëhen çdo vit rreth 230000 PTG dhe ne Shtetet e bashkuara të Amerikës rreth 300000. Tashmë operacioni i PTG quhet një ndërhyrje rutinë. Në fund të fazave të ndryshme para dhe pas operacionit, që do të përpiqemi të shpjegojmë me kujdes, pacienti do të jetë në gjëndje të kryejë aktivitetet e përditshme me më shumë lehtësi, por mbi të gjitha në mënyrë të pavarur dhe pa dhimbje.

 

Proteza e gjurit

Gjuri: Artikulacioni i gjurit është i përbërë në realitet nga dy artikulacione: midis femurit dhe tibias dhe midis femurit dhe patelës. Gjuri është një artikulacion veçanërisht kompleks dhe lejon përveç fleksionit dhe ekstensionit edhe lëvizje të kombinuara si rrotullimi dhe rrëshqitja. Ekstremiteti i poshtëm i femurit dhe ai i sipërm i tibias janë të veshur me kartilago artikulare, një ind shumë delikat që shërben për të amortizuar peshën e trupit dhe për të zvogëluar fërkimin midis kockave. Përveç kësaj, artikulacioni është i veshur me një kapsulë artikulare që ka si funksion mbajtjen e gjurit e cila është edhe ajo e veshur nga një membranë sinoviale me funksion lubrifikimin dhe ushqimin e indit kartilagjinoz.

Kur është i nevojshëm operacioni i Protezës Totale të Gjurit?

Me kalimin e viteve, indi kartilagjinoz pëson modifikime fiziologjike të strukturës së tij dhe bëhet më delikat. Në prezencë të faktorëve të predispozicionit, siç janë pesha trupore e rëndë, ndryshime të aksit mekanik (shtrëmbërime të gjurit), kartilago coptohet duke zbuluar sipërfaqen e kockave të artikulacionit. Pra ndodhin modifikime të shumta të indeve kockore, ligamenteve, menisqeve dhe sinoviale që përmblidhen në kuadrin klinik të artrozës. Faktorë të shumtë mund të jenë shkaqe për këtë patollogji të gjurit dhe mund të bëjnë të nevojshëm një operacion të protezës së gjurit; më i shpeshti është konsumimi patologjik i kartilagos artikulare, apo osteoartriti, ose konsumimi “natyral”, apo artroza. Të dyja këto patologji provokojnë me kalimin e kohës shkatërrimin progresiv të shtresës kartilagjinoze dhe sjellin një kontakt direkt midis kockave me pasojë një nekrozë parciale të kockave dhe deformim të artikulacionit që shoqërohet me dhimbje dhe flogozë. Konseguenca klinike e reduktimit të shtresës kartilagjinoze dhe inflamacionit kronik është fryrja dhe dhimbja e cila fillimisht është gjatë natës dhe më pas, me keqësimin e sëmundjes, bëhet e vazhdueshme dhe shtohet gjatë ecjes. Në rastet më të rënda të sëmundjes të ecurit pa dhimbje është i mundur vetëm për distanca të shkurtra. Një konseguencë tjetër e artrozës është edhe reduktimi progresiv i fleksionit dhe ekstensionit të gjurit. Terapia e kësaj gjendje varet nga shkalla e dhimbjes. Nëse dhimbja nuk është shumë e fortë dhe nuk kondicionon shumë stilin e jetës, sintomatologjia mund të mbahet nën kontroll me ilaçe antinfiamatorë. Po ashtu me përdorimin e një bastuni, të një tutori për gjurin apo me cikle fizioterapie mund të arrihet një farë kontrolli i dhimbjes. Pasi janë bërë të gjitha tentativat për një trajtim jo-invaziv, kur dhimbja bëhet e fortë dhe kushtëzon shumë stilin e jetesës, gjumin dhe kapacitetin për të kryer punët ditore duke limituar kështu pavarsinë e personit dhe kapacitetin për të ecur – mund të jetë i nevojshëm një operacion i Protezës Totale të Gjurit.

 

Ky operacion konsiston në rikostruksionin e sipërfaqes së kockave të gjurit me vendosjen e një proteze, e cila, ashtu si gjuri normal ka sipërfaqe të lëmuara dhe është në gjëndje të përballojë peshat. Për çdo lloj impianti janë parashikuar shumë modele të realizuar me përmasa të ndryshme. Zgjedhja e llojit të protezës varet nga përbërja e kockave, pesha trupore dhe aktiviteti fizik i pacientit. Materialet e përdorura për proteza janë të një niveli të lartë teknologjik dhe garantojnë përputhshmëri pothuajse absolute dhe tolerohen për një periudhë të gjatë kohe (biokompatibilitet). Materialet që përdoren sot në shumicën e rasteve janë prej përzierje metalesh (pjesa femorale) të prodhuar pikerisht për përdorim mjeksor, dhe polimeresh (pjesa tibiale) me biokompatibilitet të lartë. Ashtu si dhe gjuri “normal” edhe protezat mund të konsumohen, dhe kjo varet nga pesha dhe nga lloji i aktivitetit që kryhet. Për këtë arsye nuk mund të jepet një garanci funksionale pa limit, megjithëse përdorimi i materialeve të reja lejon jetgjatësi që deri para dhjetë vjetësh dukeshin të pamundura.

 

Periudha pas operacionit: Në ditët pas operacionit ka gjithmonë një ngritje të temperaturës e ndonjëherë arrin edhe mbi 38°, gjë që është e lidhur me proçesin infiamator të operacionit. Kjo temperaturë mund të vazhdojë për disa ditë. Ditën e dytë pas operacionit, do të hiqen drenazhet e vendosura brënda gjurit. Nga ky moment mund të fillohet gjimnastika pasive e gjurit me anë të një makine të posaçme (kinetek).

 

Përafërsisht në ditën e pestë ose të shtatë pas operacionit parashikohet dalja nga spitali. Në shtëpi dhe në qendrën fizioterapike duhet të vazhdohet terapia mjekësore dhe fizioterapia sipas ushtrimeve që shpjegohen nga fizioterapisti në bazë të indikacioneve të kirurgut ortoped. Zakonisht, një aktivitet normal që mund të lejojë ti jepet makinës apo të bëhet një shëtitje është parashikuar që të arrihet pas 30 ditësh nga ndërhyrja kirurgjikale. Kontrolli i parë pas do të bëhet pas 15 ditësh nga operacioni dhe do të bëhet heqja e penjve. Para kthimit në shtëpi është mirë që të largohet çdo gjë që mund të pengojë lëvizjen dhe që mund të jetë e rezikshme (tapetet, fije, kafshë etj.)

 

 

PERMBLEDHJE E PERIUDHES PAS OPERACIONIT

Ditën e operacionit

fillim i terapisë antitrombotike dhe antalgjike

Ditën e dytë

heqje e drenazheve dhe kateterëve të anestezisë. Fillim i fizioterapisë pasive. Ecje me paterica

Ditën e pestë-shtatë

dalja nga klinika

Ditën e tridhjetë

kontroll radiografik dhe rifillim i aktivitetit normal. Vazhdon fizioterapia dhe gjimnastika në palestër.

Pas 6 muajsh

kontroll radiografik

 

 

1.9. Kisti i Baker

Këto kiste formohen nga zgjerimi i bursës së tendineve të muskujve semimembranoz ose gastrocnemius medial. Këto bursa janë shpesh të lidhura me artikulacionin e gjurit. Në rast të një versamenti artikular likidi infiltrohet në bursë nëpërmjet një mekanizmi valvular që lejon kalimin e likidit në drejtim të bursës dhe jo kthimin mbrapsht. Likidi që mbush bursën provokon fryrjen e saj dhe formon kistin.

    

 

Kisti formohet pothuajse gjithmonë nga ndonjë patologji tjetër e gjurit si: çarja e meniskut, gonartroza, artriti reumatoid, sëmundje që shkaktojnë sinovite. Kisti duke u rritur mund të spostohet midis muskujve dhe të shfaqet si një fryrje në kavitetin popliteal në pjesën e pasme të gjurit.

Tek fëmijët manifestohet si një masë jo e dhimbshme me dimensione të vogla. Zakonisht shfaqet tek meshkujt e moshës nga 2 në 14 vjeç, nuk ka simptoma por mund të shkaktojë bezdi dhe kufizim të lëvizjes së gjurit. Diagnoza bazohet në egzaminimin klinik dhe tek rezonanca manjetike. Nëse nuk ka ndonjë dëmtim intra-artikular, nuk është nevoja për ndonjë trajtim të veçantë, 70% e kisteve zhduket spontanisht në harkun e disa muajve ose viteve. Heqja kirurgjikale e kistit kryhet në ato raste kur kjo e fundit pengon aktivitetin normal të fëmijës ose kur shtyp enët e gjakut apo fibrat nervoze të kavitetit popliteal. Duhet patur parasysh që në 40% të rasteve kisti mund të ri-shfaqet. Është e rëndësishme të informohen prindërit që është një patologji beninje.

Simptomat: shpesh është pa simptoma dhe mund të zbulohet rastësisht pas një rezonancë manjetike ose ekografie të gjurit. Nganjëherë mund të ushtrojë një presion në kavitetin popliteal duke i shkaktuar pacientit një ndjenjë peshe në anen e pasme të gjurit, mungesë sensibiliteti të kaviljes apo këmbës, dhimbje të pulpës dhe në rastet më të rënda kufizim të mbledhjes-shtrirjes së gjurit.

Diagnoza: Nganjëherë është e mundur të shihet edhe një zonë e fryrë ne kavitetin popliteal sidomos kur pacienti është në pozicionin në këmbë. Ekografia konfirmon egzistencen e kistit dhe bën të mundur të kontrollohet edhe evolucioni i tij. Rezonanca manjetike tregon imazhet e kistit dhe përmbajtjen e saj me likid.

Terapia:Kur origjina e kistit është traumatike mund të përdoren medikamente anti-infiamatore si dhe fizioterapi. Në 60% të rasteve operacioni i menisqeve dhe zgjidhja e problemeve meniskale nga ku kisti ka marrë origjinën, është i mjaftueshëm për të drenuar në artikulacion likidin e kistit, duke penguar kështu edhe ri-formimin e tij. Teknika kirurgjikale që mund të përdoret për të kuruar kistin varet në radhë të parë nga dimensionet e tij. Nëse eshtë i vogël, kisti mund të aspirohet me teknikën e artroskopisë. Në rastin e kisteve të mëdha mund të kryhet një ndërhyrje kirurgjikale, e cila duhet vlerësuar paraprakisht me kujdes, qoftë për kompleksitetit e operacionit i cili duhet kryer me shumë kujdes për praninë e strukturave vaskulare dhe nervoze, e qoftë për mundësinë e lartë të ri-formimit të kistit.

 

2.0 Ruptura e tendinit patelar

Tendini i patelës (kupa e gjurit) lidh këtë të fundit me kockën e tibias dhe ka si funksion përthyerjen dhe shtrirjen e gjurit sipas forcës së ushtruar nga muskujt e kofshës. Bëhet fjalë për një strukturë shumë të fortë pjesa qëndrore e së cilës mund të përdoret edhe për rikostruksionin e ligamentit kruciat anterior. Aktiviteti sportiv i sforcuar dhe i përzgjatur në kohë mund të shkaktojë të ashtuquajturat “patollogji nga mbingarkesa funksionale”.

 

Edhe devijimet aksiale të këmbëve dhe ndryshimet morfologjike të skeletit të trupit mund mund të ndikojnë në zhvillimin e kësaj patologjie. Po ashtu stërvitja e gabuar apo terreni sportiv shumë i fortë apo këpucët e sportit te cilësisë së ulët mund të çojë në dëmtim të këtij tendini. Këta faktorë mund të çojnë fillimisht në një proçes flogjistik (tendinit) që me kalimin e kohës mund të shkaktojë një rupturë të tendinit patelar.

Simptomat:Në dëmtimet kronike pacienti ankon dhimbje sidomos gjatë lëvizjes së gjurit (përthyerje-shtirje) si dhe gjatë sforcimeve të stërvitjes. Po ashtu kur shtypet me gisht tendini shkaktohet dhimbje. Është tipike dhimbja që shfaqet kur pacienti qëndron ulur me gjunjët e përthyera për një kohë të gjatë dhe më pas ngrihet në këmbë. Shpesh kjo patologji krijon edhe kalcifikime të vogla në vendin e lidhjes së tendinit me kockën.

 

Në dëmtimin akut të tendinit, pacienti ndjen nje “krak”, dhimbje shumë të fortë dhe mungesë të forcës në gju. Lëvizja e shtrirjes së gjurit është plotësisht e pamundur dhe kupa e gjurit e cila në pjesën e poshtme të saj ishte e kapur me tendinin, ngjitet disa centimetra sipër gjurit duke dalë nga pozicioni i saj natyral.

 

Diagnoza:Në dëmtimet kronike (tendinoza) anamneza e pacientit na çon drejt një kuadri të një dëmtimi gradual të tendinit dhe një egzaminim i kujdesshëm konfirmon edhe një defiçit funksional. Janë shumë të nevojshme edhe rezonanca manjetike dhe egzaminimi ekografik.

 

Model i gjurit, tendini patelar

Në rupturën akute, lloji i traumës, simptomatologjia që ankon pacienti dhe egzaminimi objektiv mjaftojnë për të vënë një diagnozë të saktë. Sidoqoftë është e nevojshme të kryhet edhe një rezonancë manjetike për të vjerësuar llojin e dëmtimit dhe për të planifikuar ndërhyrjen kirurgjikale.

Terapia:Është konservative në dëmtimet kronike. Gjuri duhet të mbahet pushim, të mos sforcohet, të bëhen cikle fizioterapie (tecar, hipertermi) dhe në rastet e rënda që kanë kalçifikime mund te jenë efikasë terapia me “valë goditëse” (shock wawes). Është e këshillueshme edhe një gjimnastikë e lehtë në pishinë. Ri-kthimi i pacientit në aktivitetin e tij sportiv bëhet i mundur vetëm kur dhimbjet janë larguar edhe gjatë sforcimit. Ndonjëherë mund të japë një farë rezultati edhe përdorimi i plantarëve pë posaçëm, pasi një prej shkaqeve të mundshme të dëmtimit kronik të tendineve është edhe mbështetja e gabuar e kembës në tokë. Në rupturën akute, trajtimi kirurgjikal duhet kryer sa më shpejt të jetë e mundur dhe nënkupton qepjen e patelës me tendinin sipas metodave të ndryshme. Mund të kryhet edhe përforcime të tendinit duke përdorur edhe tendine të muskujve të tjerë (tendini i tensorit të fascia lata, muskulit gracilis etj.).

 

2.1. Sëmundja e Osgood - Schlatter

Bëhet fjalë për një sëmundje që bën pjesë në grupin e osteokondriteve. Shkakton edema, dhimbje në nivelin e tuberozitetit tibial anterior dhe është një dëmtim nga mbingarkesa funksionale që është më e frekuente në moshat e reja, 9-16 vjeç. Shpesh kjo sëmundje shfaqet gjatë ose menjëherë pas adoleshencës dhe shkaktohet nga ekstensioni i sforcuar dhe i përsëritur i gjurit (stërvitja e rëndë dhe e gabuar) e cila duke e sforcuar tuberozitetin anterior të tibies në pacientë të tillë të rinj formon një tuberkul të madh. Kjo sëmundje është e shpeshtë tek futbollistët të cilët sforcojnë tendinin patelar dhe inserimin e tij distal.

 

Sëmundja e Osgood - Schlatter

 

Simptomat: Protuberanca tuberkulare e tibias e zmadhuar dhe me dhimbje e cila theksohet kur përthyhet dhe shtrihet gjuri si dhe nëse preket me gisht. Rrallë mund të preken të dy gjunjët nga kjo patologji. Në shumicën e rasteve kjo sëmundje zhduket me përfundimin e rritjes së kockës.

Diagnoza: zakonisht simptomat, egzaminimi objektiv dhe mosha e pacientit japin informacione të rëndësishme për një diagnozë të saktë. Egzaminimi radiologjik në dy projeksione i gjurit mund të jetë mëse i mjaftueshëm. 

Terapia: Dhimbjet qetësohen me një pushim absolut të artikulacionit, për këtë arsye duhet të ndërpriten të gjitha llojet e aktiviteteve sportive për një periudhë prej 2 deri 4 muajsh. Ri-fillimi i aktivitetit sportiv duhet bërë në mënyrë graduale dhe të ngadaltë. Fizioterapia me tecar mund të jetë e nevojshme por vetëm pas një periudhe pushimi absolut gjatë së cilës është e këshillueshme të vihet mbi gju borsë me akull (20 minuta 4-5 herë në ditë). Duhet evituar absolutisht terapia me infiltracione, mund të përdoren medikamente anti-infiamatorë jo steroid.

2.2. Fraktura e patelës (kupa e gjurit)

Këto fraktura shkaktohen në shumicën e rasteve nga një përplasje ballore, si rrëzimi në tokë apo përplasja e gjurit në kruskot të makinës gjatë një aksidenti automobilistik. Menjëherë pas frakturës nëse muskuli kuadriceps i kofshës vazhdon të kontraktohet dhe gjuri të përthyhet mund të verifikohet ajo që quhet “diastazë e framgmenteve” ose më qartë largimin e dy pjesëve të kockës së thyer.

 

Fraktura e kupës së gjurit

Simptomat:Në frakturat pa zhvendosje, shpesh pacienti mund të kryejë edhe pse ka dhimbje, lëvizjen e gjurit dhe të ecë. Gjuri mund të ënjtet dhe të nxihet në lëkurë. Kur fraktura është e plotë dhe e spostuar vihet re një fryrje e menjëhershme dhe pamundësi funksionale e artikulacionit. Pacienti ndjen dhiumbje të forta edhe për lëvizje të vogla të artikulacionit. 

Diagnoza: Në rastet kur dyshohet një frakturë e patelësradiografia e gjurit në projeksionet standard është e mjaftueshme për të përcaktuar diagnozën, ndërsa rezonanca manjetike mund të jetë e nevojshme për të verifikuar dëmtime të tjera të gjurit.

Terapia: Në frakturat pa spostim është e këshillueshme të vihet gjuri në allçi për rreth 30 ditë. Është e mundur ecja pa përthyer gjurin dhe më pas do të vazhdohet me një periudhë fizioterapie pak a shumë të gjatë.

Në frakturat me spostim ndërhyrja kirurgjikale është zgjidhja e vetme dhe parashikon lidhjen e dy pjesëve të kockës me anë të fijeve metalike apo vidave. Ndërlikimet kirurgjikale shkaktohen nga mos-konsilidimi i frakturës, nga një ngjitje jo-korrekte, nga një kufizim i lëvizjes artikulare. Nëse ndërhyrja kirurgjikale del me sukses, pacienti mund të fillojë lëvizjen pasive të gjurit me anë të përdorimit të makinave të posaçme (kinetec) qe ditën e nesërme pas operacionit. Ecja duke mbështetur nga pak këmbën në tokë, me ndihmën e patericave, është e mundur pas 3 ditësh. Pasi hiqen qepjet pacienti dërgohet tek fizioterapisti për të filluar rekuperimin aktiv dhe përdorimin e makinave bio-stimolante. Është e nevojshme edhe gjimnastika në ujë. Duke qënë se është një frakturë artikulare egziston rreziku i dhimbjeve në gju dhe i artrozës së parakohshme. Telat dhe vidat në shumicën e rasteve hiqen rreth një vit pas operacionit.

 

 

Go to top